Hazard Tempat Kerja: Jenis & Langkah Keselamatan

Oleh Nora Hana | 6 Oktober 2024 | Dikemas kini: 13 Mei 2025

Hazard di tempat kerja merujuk kepada sebarang situasi, keadaan, atau objek yang berpotensi mendatangkan bahaya kepada pekerja. Di Malaysia, keselamatan dan kesihatan pekerjaan dikawal oleh Akta Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan 1994 (OSHA 1994) dan Akta Kilang dan Jentera 1967. Majikan bertanggungjawab mengenal pasti, menilai, dan mengawal hazard untuk melindungi pekerja mereka.

Lima Jenis Hazard Utama di Tempat Kerja

Setiap tempat kerja mempunyai potensi hazard yang berbeza bergantung pada jenis industri dan aktiviti yang dijalankan. Berikut ialah lima kategori hazard utama yang diiktiraf secara antarabangsa.

Hazard fizikal - Bunyi bising, getaran, suhu ekstrem, sinaran, dan pencahayaan yang tidak mencukupi. Pendedahan berpanjangan kepada bunyi melebihi 85 desibel boleh menyebabkan kehilangan pendengaran kekal.
Hazard kimia - Bahan kimia berbahaya, asap, habuk, gas toksik, dan pelarut. Pendedahan berlebihan boleh menyebabkan kerengsaan kulit, masalah pernafasan, keracunan, dan penyakit kronik seperti kanser.
Hazard biologi - Virus, bakteria, kulat, dan parasit. Pekerja di sektor kesihatan, makanan, dan pertanian paling terdedah kepada hazard jenis ini.
Hazard ergonomik - Postur kerja yang tidak betul, pergerakan berulang, dan pengendalian beban berat secara manual. Hazard ini menyebabkan ketegangan otot, kecederaan tekanan berulang, dan masalah muskuloskeletal.
Hazard psikososial - Tekanan kerja berlebihan, gangguan di tempat kerja, keganasan, dan buli. Hazard ini boleh menjejaskan kesihatan mental pekerja dan menyebabkan kemurungan atau kebimbangan.

Pengenalpastian jenis hazard yang tepat membolehkan majikan melaksanakan langkah kawalan yang bersesuaian. Setiap jenis hazard memerlukan pendekatan pengurusan yang berbeza.

Punca Hazard di Tempat Kerja

Hazard tidak wujud secara rawak. Ia berpunca daripada kelemahan dalam pengurusan, infrastruktur, atau amalan kerja di sesebuah organisasi.

Persekitaran kerja yang tidak selamat - Susun atur tidak ergonomik, pencahayaan lemah, pengudaraan tidak mencukupi, dan lantai yang licin meningkatkan risiko kemalangan.
Peralatan rosak atau tidak diselenggara - Mesin yang tidak menjalani penyelenggaraan berkala boleh mengalami malfungsi yang tidak dijangka dan membahayakan pekerja.
Amalan kerja tidak selamat - Penggunaan peralatan secara tidak betul, pengendalian bahan berbahaya tanpa perlindungan, dan pengabaian prosedur keselamatan merupakan punca utama kemalangan.
Kekurangan latihan keselamatan - Pekerja yang tidak menerima latihan yang mencukupi mungkin tidak menyedari hazard atau cara mengendalikannya dengan selamat.
Kegagalan mematuhi peraturan - Majikan yang tidak mematuhi piawaian keselamatan yang ditetapkan oleh OSHA 1994 dan peraturan industri menyumbang kepada peningkatan hazard.

Kebanyakan kemalangan di tempat kerja boleh dielakkan jika punca hazard dikenal pasti dan ditangani lebih awal. Langkah pencegahan yang proaktif sentiasa lebih berkesan daripada tindakan pemulihan.

Langkah Mengatasi Hazard di Tempat Kerja

Pendekatan sistematik diperlukan untuk mengawal hazard secara berkesan. Hierarki kawalan berikut disusun mengikut keutamaan dari yang paling berkesan.

Penghapusan - Keluarkan hazard sepenuhnya dari tempat kerja jika boleh. Contohnya, gantikan proses manual yang berbahaya dengan proses automatik.
Penggantian - Gantikan bahan atau proses berbahaya dengan alternatif yang lebih selamat. Contohnya, gunakan pelarut berasaskan air menggantikan pelarut kimia toksik.
Kawalan kejuruteraan - Pasang pengadang keselamatan pada mesin, sistem pengudaraan untuk mengawal pendedahan bahan kimia, dan peredam bunyi untuk mengurangkan kebisingan.
Kawalan pentadbiran - Wujudkan polisi keselamatan yang jelas, jadualkan penyelenggaraan berkala, sediakan latihan keselamatan, dan laksanakan prosedur kecemasan.
Peralatan pelindung diri (PPE) - Bekalkan pekerja dengan kasut keselamatan, topi keselamatan, sarung tangan, gogal, dan topeng muka mengikut jenis hazard yang dihadapi.
Pemantauan berterusan - Jalankan pemeriksaan berkala, audit keselamatan, dan kaji semula keberkesanan langkah kawalan sedia ada.

Majikan di bawah OSHA 1994 wajib menjalankan penilaian risiko secara berkala dan mendokumentasikan langkah kawalan yang dilaksanakan. Penglibatan pekerja dalam proses ini juga diperlukan untuk memastikan keberkesanan program keselamatan.

Bayaran Pampasan Kemalangan di Tempat Kerja

Sistem pampasan pekerja di Malaysia dikawal oleh Akta Pampasan Pekerja 1952 dan skim PERKESO untuk melindungi pekerja yang mengalami kecederaan atau penyakit berkaitan pekerjaan.

Kadar pampasan bergantung pada jenis dan tahap kecederaan yang dialami:

Hilang upaya kekal - Pekerja boleh menerima sehingga 90% daripada pendapatan bulanan untuk tempoh hilang upaya. Ini termasuk kehilangan anggota badan atau hilang upaya fungsi yang kekal.
Hilang upaya sementara - Pekerja layak menerima sehingga dua pertiga daripada pendapatan harian untuk tempoh cuti sakit yang diperlukan semasa pemulihan.
Kematian - Keluarga atau tanggungan si mati berhak menerima pampasan yang dikira berdasarkan gaji bulanan si mati. Akta Pampasan Pekerja 1952 menetapkan jumlah minimum antara RM18,000 hingga RM23,000.

Pekerja yang dilindungi di bawah PERKESO boleh menuntut faedah melalui Skim Bencana Pekerjaan yang merangkumi faedah perubatan, elaun hilang upaya sementara, dan pencen hilang upaya kekal. Majikan wajib melaporkan sebarang kemalangan di tempat kerja kepada PERKESO dalam tempoh 48 jam.

Peraturan mengenai pampasan pekerja boleh berubah dari semasa ke semasa. Pekerja dan majikan disarankan merujuk kepada undang-undang terkini atau mendapatkan nasihat daripada Jabatan Tenaga Kerja. Pekerja dalam industri berisiko tinggi seperti minyak dan gas biasanya menerima pampasan dan perlindungan tambahan. Lihat faedah pekerja sektor minyak dan gas untuk perbandingan yang lebih terperinci.

Soalan Lazim

Apakah perbezaan antara hazard dan risiko?

Hazard ialah sebarang sumber atau situasi yang berpotensi mendatangkan bahaya. Risiko pula ialah kebarangkalian dan keterukan bahaya yang mungkin berlaku akibat pendedahan kepada hazard tersebut. Contohnya, lantai basah ialah hazard, manakala kemungkinan pekerja terjatuh dan cedera ialah risiko.

Adakah majikan wajib menyediakan PPE kepada pekerja?

Ya. Di bawah OSHA 1994 dan Peraturan Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan (Penggunaan dan Standard Pendedahan Bahan Kimia Berbahaya kepada Kesihatan) 2000, majikan wajib menyediakan PPE yang sesuai kepada pekerja tanpa sebarang caj.

Bagaimana cara melaporkan hazard di tempat kerja?

Pekerja boleh melaporkan hazard kepada pegawai keselamatan dan kesihatan syarikat, jawatankuasa keselamatan dan kesihatan, atau terus kepada Jabatan Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan (JKKP) jika majikan gagal mengambil tindakan.

Apakah hukuman bagi majikan yang melanggar OSHA 1994?

Majikan yang gagal mematuhi OSHA 1994 boleh dikenakan denda sehingga RM50,000 atau penjara sehingga 2 tahun, atau kedua-duanya. Bagi kesalahan yang menyebabkan kematian atau kecederaan serius, hukuman boleh lebih berat.

Berapa kerap penilaian risiko perlu dijalankan?

Penilaian risiko perlu dijalankan secara berkala, biasanya sekurang-kurangnya sekali setahun. Penilaian semula juga perlu dilakukan apabila berlaku perubahan dalam proses kerja, pengenalan peralatan baharu, atau selepas berlaku kemalangan.

Adakah pekerja boleh menolak kerja yang berbahaya?

Ya. Di bawah Seksyen 26 OSHA 1994, pekerja berhak menolak kerja yang mereka percaya mendatangkan bahaya serius dan segera kepada nyawa atau kesihatan mereka, dengan syarat mereka telah memaklumkan majikan terlebih dahulu.

Apakah peranan jawatankuasa keselamatan dan kesihatan?

Jawatankuasa keselamatan dan kesihatan bertanggungjawab menyiasat kemalangan, menjalankan pemeriksaan tempat kerja, menyemak polisi keselamatan, dan memberi cadangan penambahbaikan. Di bawah OSHA 1994, tempat kerja dengan 40 pekerja atau lebih wajib menubuhkan jawatankuasa ini.